Jerzy Szy豉k "Zgwa販one oczy"

Semantyka gwa速u

2. Obraz gwa速u jako tabu
Kiedy w 1954 roku wydawcy ameryka雟cy zobowi您ali si do respektowania w swoich publikacjach ogranicze, jakie narzuca Kodeks Komiksowy, z historyjek obrazkowych znikn窸y nie tylko sceny przemocy seksualnej, ale i wzmianki o jej istnieniu5 . D捫帷y do "uzdrowienia" popularnego w鈔鏚 m這dzie篡 鈔odka przekazu i szermuj帷y argumentem o szkodliwym oddzia造waniu na m這de pokolenie, tw鏎cy tego dokumentu zmusili autor闚 komiks闚 do powielania w nich sztucznego obrazu 鈍iata, do kt鏎ego nie maj dost瘼u zbrodnia, korupcja i nieprawo嗆. W latach sze嗆dziesi徠ych seks i przemoc powr鏂i造 do historyjek obrazkowych pod postaci prawdziwej fali komiks闚, kt鏎ych g堯wn atrakcj by豉 ich niecenzuralno嗆. Popularno嗆 alternatywnych komiks闚 sk這ni豉 wielkie firmy komiksowe do zastanowienia si nad sensem rygorystycznego przestrzegania Kodeksu. Na pocz徠ku lat siedemdziesi徠ych dwa najwi瘯sze wydawnictwa w USA opublikowa造 historie, w kt鏎ych m闚i造 otwarcie o problemie narkomanii. Oficjalnie podan przyczyn podj璚ia tego tematu (r闚nie znajduj帷ego si na indeksie) by豉 ch耩 przestrze瞠nia czytelnik闚 przed szkodliwo軼i narkotyk闚. Chodzi這 jednak r闚nie o to, by prezentowany w komiksach obraz rzeczywisto軼i przybli篡 do 篡ciowych reali闚. Komiksowa alternatywa szydzi豉 bowiem bezlito郾ie ze wszystkich przejaw闚 fa連zu, dostrzeganych w produktach kultury oficjalnej i pi皻nowa豉 je jako propagandowe k豉mstwa.


31. Historia m篹czyzny, kt鏎y sp騧nia si nios帷 kobiecie ratunek i znajduje j uszcz窷liwion w ramionach gwa販iciela, nale篡 do grupy obiegowych w徠k闚, ch皻nie powielanych (nie tylko) w komiksach. Jej podstw jest mit o przekornej, masochistycznej naturze kobiet. Tarzan - historyja narysowana przez Lauziera

Wydarzenie to by這 pierwszym krokiem do zerwania z ograniczeniami Kodeksu. Nie by這 ono ca趾owite, ale dzi przepisy zawarte w dokumencie z 1954 roku nie maj mocy bezwzgl璠nie obowi您uj帷ego nakazu. Wydawnictwa oficjalne zachowa造 stosowny umiar i postaw moralizatorsk, ale dopu軼i造 na 豉my swoich komiks闚 ca造 wachlarz temat闚 tabu. Jednym z nich by豉 problematyka przemocy seksualnej. Je郵i jednak w tej - adresowanej g堯wnie do m這dzie篡 - grupie obrazkowych opowie軼i pojawia si przedstawienie m瘰kiej agresji skierowanej przeciwko kobiecie, obraz jest komponowany tak, by nie budzi jednoznacznie seksualnych skojarze lub by nie eksponowa zbytnio tego, co si dzieje.

Sk這nno嗆 do stosowania niedopowiedze jest rezultatem ci庵貫go pozostawania wielu komiks闚 pod wp造wem rozmaitych cenzorskich ogranicze, na og馧 wi瘯sz uwag zwracaj帷ych na wizerunki nasycone seksem, ni na przedstawienia brutalno軼i i przemocy. O stosowaniu aluzji decyduje te ch耩 docierania do szerszego grona odbiorc闚. Napomknienie nie uchodzi uwagi tych, kt鏎zy s 鈍iadomi istnienia seksualnej przemocy lecz nie wp造wa szkodliwie na tych, co pozostaj w b這giej nie鈍iadomo軼i. Na przyk豉d w jednym z odcink闚 Punishera bohater odkrywa wytw鏎ni film闚 pornograficznych w szkole kadet闚. Na obrazkach mo瞠my zobaczy sceny bicia dzieci i posta z kamer w r瘯ach. Nie ma na nich jednak ani jednej sceny o charakterze erotycznym. Punisher jest komiksem o tyle specyficznym, 瞠 postacie nazywaj tu wprost problem: u篡waj s堯w "porno", "zboczenie", kt鏎e s jednoznacznymi wskaz闚kami, na og馧 jest jednak inaczej.

Uciekaj帷 si do sugestii i pos逝guj帷 obrazkami "dozwolonymi" dla wyra瞠nia zakazanych tre軼i, rysownicy wypracowali swoisty schemat przedstawienia wizualnej sugestii zgwa販enia, cho w fabule i dialogach nie ma o nim najmniejszej wzmianki. W jego sk豉d wchodz: wizerunek m篹czyzny lub grupy m篹czyzn, kt鏎zy osaczaj kobiet w jakim k帷ie lub 郵epej uliczce. Postawa m篹czyzny jest agresywna, jego posta za pot篹na i wyra幡ie g鏎uj帷a nad ofiar. Postawa kobiety jest defensywna, jej sylwetka - skulona, r璚e wzniesione do obrony przed ciosami. Zbli瞠nia pokazuj zaciek這嗆 i gniew na twarzy m篹czyzny oraz 透y w oczach kobiety. Inne zbli瞠nia pokazuj ciosy i razy oraz rozdzieranie ubrania. Cz瘰to stosowane niedopowiedzenie polega na tym, 瞠 pot篹ny cie nasuwa si powoli na posta 瞠雟k i ukrywa j cz窷ciowo lub ca趾owicie w nieprzeniknionej czerni, co umo磧iwia zastosowanie narracyjnej elipsy. Mrok i milczenie staj tu wyrazistymi sygna豉mi niezgody na to, co si dzieje. Poprzez odmow dania 鈍iadectwa zdarzeniu, dokonuj moralnego pot瘼ienia czynu. Na og馧 to wystarcza.


33. Scena z komiksu The Books of Magic "Annual" 1998, nr 2


5 Tekst owego dokumentu zamieszczaj w swojej ksi捫ce R. Reitberger, W. Fuchs, Comics. Anatomy of a Mass Medium, Studio Vista London 1972, s. 248
 

poprzedni rozdzia

nast瘼ny rozdzia